Bebek ayakkabı giyince neden yürümüyor?

Bebek ayakkabı giyince yürümüyorsa ya da olduğu yerde kalıyorsa, çoğu zaman ayakkabı ona yeni, ağır ya da sert gelir. Bilim insanlarına göre ayakkabı, çocukların yürüyüşünü biraz değiştirir. Bebek çıplak ayakla rahat yürüyorsa sorun büyük ihtimalle ayakkabıda. Ama çıplak ayakla da yürümüyor, topallıyor ya da yürümeyi bıraktıysa çocuk doktorunuza danışın.

Bebek ayakkabıyı hiç istemiyor, ağlıyor ya da çıkarıp atıyorsa önce bebek ayakkabı giymek istemiyorsa ne yapılabilir yazımıza bakın. Bu yazı ise ayakkabıyı giydiği hâlde yürüyüşü değişen ya da duran bebek için.

Ayakkabı bebeğin yürüyüşünü değiştirir mi?

Evet, biraz değiştirir ve bunu, ayakkabıyla ve çıplak ayakla yürüyen çocukları kıyaslayan 11 araştırmayı bir araya getiren bir inceleme gösteriyor. Bu çalışmalarda çocuklar 1,5 ile 15 yaş arasındaydı, ama çoğu okul çağındaydı.

İncelemeye göre ayakkabıyla yürürken şunlar değişiyor:

Ne değişiyor?	Ayakkabı giyince
Adım	Daha uzun
Hız	Biraz daha hızlı
İki ayağın aynı anda yerde kaldığı süre	Daha uzun
Ayağın içindeki küçük hareketler	Azalıyor
Ayağı yukarı kaldıran kas	Daha çok çalışıyor

Son madde önemli, çünkü ayakkabı ayağın ucuna bir ağırlık ekler ve bebek her adımda bu ağırlığı kaldırır. İncelemeyi yazanlara göre de bu farkların bir nedeni ayakkabının ağırlığı olabilir.

Yeni yürüyen bebeklerde fark daha az olabilir. Çocuk ayakkabısı üzerine başka bir incelemeye göre yürümenin ilk 6 ayında adım uzunluğu, ayakkabıyla ve çıplak ayakla hemen hemen aynı.

Ayakkabı, ayağın yeri hissetmesini de azaltır. Avustralya’da bir eyaletin sağlık sitesine göre yürümeyi öğrenen çocuk çıplak ayakla, bastığı yeri daha iyi hisseder. İskoçya’da bir devlet hastanesinin broşürü de çıplak ayakla yürümenin dengenin gelişmesine yardım ettiğini söylüyor. Ayakkabıyla bu his azalınca bazı bebekler önce durup bekler, sonra yavaş yavaş yürür.

Bebek ayakkabıyla neden olduğu yerde kalır?

Bebeğin ayakkabıyla nasıl hareket ettiğine bakmak, nedeni bulmanıza yardım eder. Bu tablo bir teşhis aracı değil, yalnızca size nereden başlamak gerektiğini gösterir:

Yürüyüşte ne görüyorsunuz?	Olası neden	Ne yapın?
Ayağını yüksek kaldırıyor, asker gibi yürüyor	Ayakkabı ağır	Elinizde tartın, daha hafif bir çift deneyin
Ayağını yere sürüyor, adımı kısa	Taban sert, önden bükülmüyor	Burnu yukarı itin, kolay katlanmalı
Ayakkabı topuktan kalkıyor	Ayakkabı büyük ya da bağı gevşek	Boyu ve cırtı kontrol edin
Birkaç adımdan sonra oturup ayakkabıyı çekiyor	Ayakkabı sıkıyor	Çıkarınca ayakta iz var mı, bakın
Kaygan zeminde kayıyor	Tabanı kaygan	Tabanı fayansta bastırıp kaydırın
Durup ayağına bakıyor, sonra yavaş yavaş yürüyor	Yeni bir his	Kısa sürelerle alıştırın

Ayakkabının boyu da önemli, çünkü büyük ayakkabı topuktan kalkar, bebek de onu ayağında tutmak için yavaş ve dikkatli yürür. İlk adım ayakkabısı kaç numara büyük alınır yazımızda doğru payı anlattık.

Ayakkabının ağırlığı ve sertliği ne kadar fark eder?

Ağırlık için kaynaklarda “kaç gram olmalı” diye bir sayı yok, ama ağır bir ayakkabının bebeği yorduğunu görürseniz bunu ciddiye alın. Yukarıdaki inceleme de ağırlığı, yürüyüşteki farkların olası bir nedeni sayıyor.

Sertliğin etkisi ise sandığınızdan küçük olabilir ve bunu bir araştırma gösteriyor. Bu çalışmada 2–4 yaş arası 47 çocuğun yumuşak ve sert tabanlı bot, spor ayakkabı ve sandaletle yürüyüşü ölçüldü. Yalnızca sert tabanlı sandalette adım biraz kısaldı, öbür türlerde fark çıkmadı.

ABD’de yürümeye en çok 5 ay önce başlamış 25 bebeğe bakan bir araştırma da farklı esneklikte dört ayakkabıyı denedi. Bebekler çıplak ayakla, ayağı yerde daha kısa süre tutarak yürüdü, ama tökezleme ve düşme sayısı, esnekliği farklı ayakkabılar arasında değişmedi. Asıl fark, bebeğin kaç aydır yürüdüğüyle ilgiliydi: 2 aydan kısa süredir yürüyen bebekler daha çok tökezledi ve düştü.

Kaynaklar tabanın ne kadar sert olması gerektiği konusunda ayrılıyor:

Kaynak	Taban hakkında ne diyor?
Avustralya eyalet sağlık sitesi	Yürümeyi öğrenirken çıplak ayak ya da yumuşak taban
İrlanda devlet sağlık kurumu	Önü bükülsün, ama taban kolayca burulmasın
İskoçya’daki hastanenin broşürü	Kalın kauçuk taban; kolay bükülüp burulan taban fazla yumuşak

Ama hepsinin birleştiği bir nokta var: İlk adım ayakkabısı bebeği zorlayacak kadar ağır ve sert olmamalı.

Bebeğin ayakkabıya alışması ne kadar sürer?

Bu soruya kaynaklarda bir süre bulamadık, çünkü bebeğin ayakkabıya kaç günde alıştığını ölçen bir araştırma yok. Ama elimizde iki ipucu var.

İlki, İrlanda’nın devlet sağlık kurumuna göre çocuk 4–6 haftadır yürüyorsa ayakkabıya hazırdır. Yani bebek henüz ilk adımlarını atarken ayakkabıyla zorlanması daha olağandır. Yukarıdaki ABD çalışmasında da bebek daha uzun süredir yürüyorsa daha az düşüyordu.

İkinci ipucu ayakkabının kendisiyle ilgili, çünkü İrlanda sağlık kurumu ve İskoçya’daki hastane, ayakkabının ilk günden rahat olmasını istiyor. Yani “ayakkabı zamanla açılır” diye beklemeyin, çünkü alışması gereken bebektir, ayakkabı değil.

Şöyle deneyin:

1. Ayakkabıyı önce evde, güvenli ve düz bir zeminde kısa süre giydirin.
2. Onu en sevdiği oyuncağı alması için odanın öbür ucuna çağırın.
3. Yorulunca ayakkabıyı çıkarın ve evde çıplak ayakla dolaşmasına izin verin.
4. Her gün bu süreye birkaç dakika daha ekleyin.
5. Birkaç hafta sonra hiç değişiklik yoksa ayakkabıyı yeniden kontrol edin.

Ayakkabı mı durdurdu, başka bir şey mi?

Evde yapabileceğiniz en basit test şu: Bebeği aynı gün hem çıplak ayakla hem ayakkabıyla yürütün ve aradaki farka bakın. İsterseniz iki yürüyüşü de kısaca telefonla çekip yan yana izleyin.

Çıplak ayakla	Ayakkabıyla	Ne düşünülür?
Rahat yürüyor	Duruyor ya da zor yürüyor	Sorun büyük ihtimalle ayakkabıda
Rahat yürüyor	Önce duruyor, sonra açılıyor	Yeni bir his, zamanla geçebilir
Zor yürüyor ya da topallıyor	Zor yürüyor	Sorun ayakkabıda olmayabilir, doktora danışın
Eskiden yürüyordu, şimdi hiç yürümüyor	Yürümüyor	Doktora danışın

Ne zaman çocuk doktoruna danışmalı?

Avustralya’da o eyalet sağlık sitesi şu durumlarda doktora gitmeyi öneriyor: topallama, yürürken ağrı ve yürüyüşte ani bir değişiklik. ABD’nin hastalık kontrol kurumu CDC de çocuğun daha önce yaptığı bir şeyi yapamaz olmasını, beklemeden doktora sorulacak durumlar arasında sayıyor.

Şu durumlarda çocuk doktorunuza danışın:

• Bebek çıplak ayakla da yürümek istemiyorsa ya da yürümeyi bıraktıysa
• Topallıyor ya da bir bacağını kayırıyorsa
• Yürürken ya da ayağına dokununca canı yanıyor gibiyse
• Yürüyüşü birden değiştiyse
• Ayakkabıyı çıkarınca ayakta geçmeyen kızarıklık, şişlik ya da yara varsa
• 18 aylık olduğu hâlde hâlâ tutunmadan yürümüyorsa

ABD’deki çocuk doktorları birliği de şunu hatırlatıyor: Dar ayakkabı giymektense hiç giymemek daha iyidir. Bu liste bir teşhis listesi değil, ama böyle bir durumda bir uzmanın bakması içinizi rahatlatır.