Bebeğe ilk ayakkabı ne zaman alınmalı?

Bebeğe ilk ayakkabı, ayına göre değil yaptığına göre alınır. Bebeğiniz tutunmadan yürüyorsa ve dışarıda yürüyecekse ilk ayakkabı zamanı gelmiştir. İrlanda’nın devlet sağlık kurumu, tek başına yürümeye başladıktan sonra 4–6 hafta beklemeyi öneriyor. O zamana kadar evde çıplak ayak en iyisi.

Bebeğe ilk ayakkabı ne zaman alınır?

Kısa cevap: Bebeğiniz birkaç haftadır kendi başına yürüyor ve dışarıda da yürüyecekse. Kaynakların ortak noktası şu: Ayakkabı yürümeyi öğretmez, ayağı dışarıdaki yerden korur.

• ABD’deki çocuk doktorlarının birliği Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) şöyle diyor: Çocuk dışarıda yürümeye başlayınca korunmak için ayakkabı ister.
• Avustralya Podiyatri Derneği, yani ayak sağlığı uzmanlarının birliği, ilk yürüme döneminde ayakkabıyı yalnızca yerden korumak gerektiğinde giydirmeyi öneriyor.
• İrlanda’nın devlet sağlık kurumu daha net bir ölçü veriyor: Bebek 4–6 haftadır yürüyorsa ayakkabıya hazırdır. Öncesinde çıplak ayak, ayak kaslarının güçlenmesine yardım eder.

Bebeğiniz şu an ne yapıyor? Tabloda bulun:

Bebeğiniz ne yapıyor?	Ayakkabı gerekir mi?
Emekliyor ya da tutunup ayağa kalkıyor	Hayır. Ayağı ısıtmak için çorap yeter.
Eşyalara tutunarak yan yan yürüyor	Evde gerekmez. Dışarıda yerden korumak için yumuşak bir ayakkabı olabilir.
İlk adımlarını yeni attı	Henüz değil. Evde çıplak ayakla pratik yapsın.
Birkaç haftadır tek başına rahat yürüyor	Dışarı için ilk ayakkabıyı alma zamanı.
Park, sokak ya da kreşte yürüyecek	Evet, dışarıda ayağını korumak için.

Neden ay değil, bebeğin yürüyüşü önemli?

Çünkü bebekler yürümeye çok farklı aylarda başlar. Bir İngiliz devlet sağlık kurumuna göre bebekler çoğunlukla 12 ile 18 ay arasında yürür. Yani “12. ayda ayakkabı” gibi tek bir ay, bazı bebekler için çok erken, bazıları için geç kalır.

İnternette 9–18 ay, 12–15 ay gibi birbirini tutmayan aylar görürsünüz. Bunların çoğu kaynak göstermez. Kurumlar ise ayı değil, yürümeyi ölçü alır. Acıbadem’de çalışan bir spor podiatri uzmanı da emeklemeden yürümeye geçilen 7–18 ay arasında ayakkabı için acele etmeye gerek olmadığını söylüyor.

Takvime değil, bebeğe bakın. Yürüme ile ilgili bir kaygınız varsa çocuk doktorunuza danışın.

İlk ayakkabıya hazır olduğunu nasıl anlarsınız?

Şu üç sorunun cevabı “evet” ise alışverişe çıkın:

1. Tutunmadan yürüyor mu? Eşyaya ya da elinize tutunmadan birkaç adım atıyor olmalı.
2. Birkaç haftadır yürüyor mu? İrlanda sağlık kurumunun ölçüsü 4–6 hafta. Bu sürede bebek dengesini oturtur ve adımları güvenli hâle gelir.
3. Dışarıda yürüyecek mi? Park, kaldırım, kum ya da kreş bahçesi gibi yerler ayağı korumayı gerektirir.

Bebeğiniz evde yürüyor ama dışarı çok az çıkıyorsa acele etmeyin. Bebek arabasıyla ya da kucakta gezerken ayakkabı şart değil.

Ayakkabı ne işe yarar, yürümeye yardım eder mi?

Ayakkabı yürümeyi öğretmez, ayağın kemiğini ya da kavsini de biçimlendirmez. Görevi ayağı soğuktan, sıcaktan ve sert, kirli yerden korumaktır.

Avustralya Podiyatri Derneği’ne göre 6 aylık bebeğin ayağı büyük ölçüde kıkırdaktır. Ayaktaki son kemik ise ancak 3 yaş civarında oluşmaya başlar. Derneğe göre çıplak ayak ya da çok yumuşak ayakkabı, ayağın olağan gelişimine ve kasların güçlenmesine yardım eder. Avustralya’da bir eyalet sağlık sitesi de aynı görüşte. Yürümeyi öğrenen bebek, bastığı yeri hissetsin diye mümkünse çıplak ayak ya da yumuşak tabanla kalmalı.

Çalışmalara göre ayakkabı yürüyüşü biraz değiştirir:

• Çocuk ayakkabısı üzerine yazılan bir incelemeye göre ayakkabıyla yürürken adımlar uzuyor, iki ayağın yere bastığı süre artıyor. Ama yürümeye yeni başlayan bebeklerde, ilk altı ayda, adım boyundaki fark çok küçük çıkmış.
• Avustralya’da yürümeye yeni başlamış 14 bebeğe bakan bir çalışmada yumuşak tabanlı ayakkabı yürüyüşü çok az değiştirdi. Yazarlara göre bu küçük farkların gerçek hayatta ne anlama geldiği belli değil.

Yani ayakkabıdan korkmanıza da, acele etmenize de gerek yok.

Erken ayakkabı almak zararlı mı?

Kanıt bu konuda net değil, çünkü yukarıdaki incelemeye göre çocuk ayakkabısı üzerine yapılan çalışmalar az sayıda çocukla yapıldı ve konu hâlâ tartışmalı. Yürümeyen bebeğe ayakkabı giydirmenin bir zarar verdiğini gösteren güçlü bir çalışma bulamadık. Ama bir yararı olduğunu gösteren bir kanıt da yok.

Bu yüzden kurumların önerisi sade: Yürümeyen bebeğe ayakkabı gerekmez, ayağı ısıtmak için çorap yeter. AAP’ye göre bebeğin ayağı, ayakkabı içinde sıkışıp kalmazsa en iyi gelişir.

Kışın, kreşte ya da özel bir günde ne yapmalı?

Hayat her zaman tablodaki gibi gitmez. Sık sorulan durumlar için kısa bir tablo:

Durum	Ne yapın?
Hava soğuk, bebek henüz yürümüyor	Kalın çorap ya da yumuşak bir patik yeter. Dışarıda zaten kucakta ya da arabada.
Bebek yeni yürüyor, kreşe başlıyor	Bahçede ve dışarıda ayakkabı, sınıfta çıplak ayak ya da çorap olabilir. Kreşin kuralını sorun.
Düğün, bayram ya da fotoğraf çekimi	Kısa süre giydirin, sonra çıkarın. Bu iş için pahalı bir çift almayın.
Bebek prematüre doğdu	Ölçüt yine yürüyüş. Emin değilseniz çocuk doktorunuza sorun.

İngiliz devlet sağlık kurumuna göre de yürümeyen bebeğe genelde ayakkabı gerekmez, ama emeklerken ayağı korumak için yumuşak bir ayakkabı alınabilir.

İlk ayakkabıyı aldıktan sonra ne değişir?

Ayakkabı dışarı içindir ve evde bebeğiniz çıplak ayakla dolaşmaya devam edebilir. Avustralya’dan iki kaynak bunu ayak kasları için öneriyor.

İlk ayakkabıda iki şeye dikkat edin:

• Doğru boy. Parmak ucunda yaklaşık 1 cm boşluk kalmalı. İrlanda sağlık kurumu ve Avustralya Podiyatri Derneği bu payı öneriyor. Büyüsün diye çok büyük almayın.
• Sık kontrol. Avustralya Podiyatri Derneği, 3 yaşına kadar ayakkabı numarasını 1 ile 3 ayda bir kontrol etmeyi öneriyor. Bebeğin ayağı çok hızlı büyür.

AAP’nin uyarısını da unutmayın: Dar ayakkabı giymektense hiç giymemek daha iyidir.

Ne zaman çocuk doktoruna danışmalı?

Şu durumlarda çocuk doktorunuza danışın:

• Bebeğiniz yürürken ağrı belirtisi gösteriyorsa ya da bir bacağını kayırıyorsa
• Çok sık tökezleyip düşüyorsa
• Sürekli parmak ucunda yürüyorsa
• İki tarafı farklı yürüyorsa ya da ayakkabının bir yanı çok daha hızlı aşınıyorsa
• Ayağında geçmeyen kızarıklık, su toplaması ya da deri sorunu varsa
• Yürümeye başlama zamanı konusunda içinizde bir kaygı varsa

Bu liste bir teşhis listesi değil ve bu işaretler her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez, ama bir uzmanın bakması iyi olur.